H.M. Reddy: తెలుగు తొలి టాకీ దర్శకుడు

తెలుగు సినిమా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టిన రోజు వెనుక ఒకే ఒక్క పేరు నిలుస్తుంది — H.M. Reddy. 1932లో ఆయన దర్శకత్వం వహించిన ‘భక్త ప్రహ్లాద’ తెలుగులో తొలి పూర్తి నిడివి టాకీగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. కానీ అంతకు ముందే, 1931లో ‘కాళిదాస్‌’తో భారతదేశపు తొలి బహుభాషా టాకీని తెరకెక్కించిన ఘనత కూడా ఆయనదే.

ఈ కథనం మా Cinema Archive సిరీస్‌లో రెండో భాగం — తెలుగు సినిమా చరిత్రను తొలి రోజుల నుంచి తరం వారీగా అన్వేషించే ప్రయత్నంలో భాగం. మొదటి భాగంలో తెలుగు సినిమా తొలి హీరో Raghupathi Surya Prakash గురించి తెలుసుకున్నాం; ఈ భాగంలో తెలుగు సినిమాను మాట్లాడించిన దర్శకుడి కథ చూద్దాం.

తొలినాళ్ల జీవితం

హనుమప్ప మునియప్ప రెడ్డిగా 1892 జూన్ 12న జన్మించిన హెచ్.ఎం. రెడ్డి, బెంగళూరులో చదువుకుని పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్‌గా పనిచేశారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం కింద పనిచేయడం ఇష్టం లేక ఆ ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టిన ఆయన, సినిమాపై ఆసక్తితో బొంబాయికి వలస వెళ్లారు. అక్కడ ఒక స్టూడియోలో రిఫ్లెక్టర్ బాయ్‌గా పనిచేస్తూ సినిమా నిర్మాణ మెళకువలు నేర్చుకున్నారు.

కాళిదాస్ — తొలి బహుభాషా టాకీ

1931లో అర్దేషిర్ ఇరానీ దర్శకత్వంలో వచ్చిన ‘ఆలం ఆరా’ (భారతదేశపు తొలి టాకీ) చిత్రీకరణలో సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేసిన హెచ్.ఎం. రెడ్డి, అదే సెట్‌లపై దక్షిణ భారతదేశపు తొలి టాకీని రూపొందించారు. తెలుగు, తమిళ భాషల్లో ఏకకాలంలో నిర్మించిన ‘కాళిదాస్’ భారతదేశపు తొలి బహుభాషా టాకీగా చరిత్ర సృష్టించింది.

భక్త ప్రహ్లాద — చరిత్ర సృష్టించిన తెలుగు టాకీ

కాళిదాస్ విజయం తర్వాత ఏడాది తిరగకుండానే, హెచ్.ఎం. రెడ్డి తెలుగు ప్రేక్షకుల కోసం పూర్తిగా తెలుగులో మాట్లాడే చిత్రాన్ని రూపొందించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రసిద్ధి చెందిన సురభి నాటక సమాజం ప్రదర్శించే ‘భక్త ప్రహ్లాద’ నాటకాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, ఆ నాటక బృందాన్నే బొంబాయికి తీసుకెళ్లి చిత్రీకరించారు. నాటకంలోని సంభాషణలు, పద్యాలు దాదాపు యథాతథంగా చిత్రంలో ఉపయోగించారు.

బొంబాయిలోని ఇంపీరియల్ స్టూడియోలో చిత్రీకరించిన ఈ సినిమా, 1932 ఫిబ్రవరి 6న బొంబాయిలోని కృష్ణ సినిమా థియేటర్‌లో విడుదలైంది. మునిపల్లె సుబ్బయ్య (హిరణ్యకశిపుడు), సురభి కమలాబాయి (లీలావతి), కృష్ణారావు (ప్రహ్లాదుడు), మరియు తర్వాతి కాలంలో సినీ దిగ్గజంగా ఎదిగిన ఎల్.వి. ప్రసాద్ ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. సురభి కమలాబాయి, ఈ చిత్రంతో తెలుగు టాకీలో నటించిన తొలి నటిగా కూడా చరిత్రలో నిలిచారు.

సినిమా ప్రేక్షకుల నుంచి మంచి స్పందన పొందినప్పటికీ, నాటకానికి దగ్గరగా ఉండటం, రికార్డింగ్ నాణ్యత వంటి అంశాలపై విమర్శకుల నుంచి మిశ్రమ స్పందన వచ్చింది. దురదృష్టవశాత్తు, ‘భక్త ప్రహ్లాద’ పూర్తి ప్రింట్ నేడు లభ్యం కావడం లేదు — కొన్ని స్టిల్స్, ప్రకటనలు, సమీక్షలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.

రోహిణి పిక్చర్స్ మరియు తదుపరి జీవితం

భక్త ప్రహ్లాద తర్వాత హెచ్.ఎం. రెడ్డి దర్శకుడిగా, నిర్మాతగా తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు. బి.ఎన్. రెడ్డి, నటి కన్నాంబలతో కలిసి మద్రాసులో రోహిణి పిక్చర్స్ లిమిటెడ్‌ను స్థాపించారు. ఈ బ్యానర్ కింద గృహలక్ష్మి (1938), మాతృభూమి (1939), తెనాలి రామకృష్ణ (1941) వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. 1960 జనవరి 14న, గజదొంగ చిత్రీకరణ సమయంలో ఆయన కన్నుమూశారు.

తెలుగు సినిమా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టిన క్షణాన్ని రూపొందించిన దర్శకుడిగా హెచ్.ఎం. రెడ్డి పేరు చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. భక్త ప్రహ్లాద ప్రింట్ నేడు లభించకపోయినా, తెలుగు సినిమా చరిత్ర ఆరంభాధ్యాయంలో ఆయన స్థానం చెరగనిది. మా తదుపరి భాగంలో, భక్త ప్రహ్లాదతో చరిత్ర సృష్టించిన కళాకారుల గురించి తెలుసుకుందాం.

కీలక విషయాలు

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

H.M. Reddy ఎవరు?

తెలుగు సినిమాలో తొలి టాకీ ‘భక్త ప్రహ్లాద’ (1932)కు దర్శకత్వం వహించిన దర్శకుడు, నిర్మాత.

భక్త ప్రహ్లాద ఎప్పుడు విడుదలైంది?

1932 ఫిబ్రవరి 6న బొంబాయిలోని కృష్ణ సినిమా థియేటర్‌లో విడుదలైంది.

భక్త ప్రహ్లాదకు ముందు హెచ్.ఎం. రెడ్డి ఏం చేశారు?

1931లో కాళిదాస్ చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించారు — ఇది భారతదేశపు తొలి బహుభాషా (తెలుగు-తమిళ) టాకీ.

భక్త ప్రహ్లాద చిత్రం ఇప్పుడు చూడగలమా?

లేదు, ఈ చిత్రం ప్రస్తుతం లభ్యం కావడం లేదు (lost film); కొన్ని స్టిల్స్, ప్రకటనలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.

రోహిణి పిక్చర్స్ ఎవరు స్థాపించారు?

హెచ్.ఎం. రెడ్డి, బి.ఎన్. రెడ్డి, నటి కన్నాంబ కలిసి మద్రాసులో స్థాపించారు.